Nim skupimy się na schemacie działania rekuperacji, przyjrzyjmy się najpowszechniejszemu i najstarszemu systemowi wentylacji obecnemu w budynku. Mowa o wentylacji grawitacyjnej, czyli procesowi na skutek którego, przy odpowiedniej różnicy ciśnień, ale i nieszczelnościach stolarki okiennej i drzwiowej, wytwarza się ciąg pozwalający na wyrzucenie zużytego powietrza przez komin i zastąpienie go świeżym powietrzem z zewnątrz przez uchylone okna. By wentylacja grawitacyjna działała sprawnie, konieczna jest odpowiednia różnica temperatur, mostki termiczne, ale i odpowiedniej wielkości kratki wentylacyjne zamontowane w kuchni, łazience oraz na poddaszu.

Tradycyjny system wentylacji ma wiele wad. Dlaczego wentylacja grawitacyjna nie działa? Powodów może być wiele: przez znaczną różnicę temperatur w okresie zimowym, poprzez zanieczyszczone lub zaklejone kratki wentylacyjne, aż po montaż szczelnych okien bez nawiewników w modernizowanych budynkach starszego typu. Przebywanie w źle wentylowanym pomieszczeniu ma z kolei bezpośrednie przełożenie na nasze zdrowie i samopoczucie. Remedium na wadliwy system wentylacyjny jest zastąpienie go nowoczesną wentylacją mechaniczną z odzyskiem ciepła. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat, zapoznaj się z artykułem: Rekuperacja w starym domu – dlaczego w użytkowanym budynku warto postawić na wentylację decentralną?

To pytanie stawia sobie większość użytkowników wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Czy konieczna jest regularna wymiana filtrów na nowe? A może wystarczy je skrupulatne, samodzielne czyścić? Filtry odgrywają kluczową rolę w oczyszczaniu powietrza, a tym samym w działaniu rekuperatora. Ich podstawową funkcją jest zatrzymywanie wszelkich zanieczyszczeń zawartych w powietrzu nawiewanym do pomieszczenia. Filtry skutecznie ochronią nas przed pyłem, roztoczami, bakteriami i wirusami, co jest szczególnie ważne dla osób cierpiących z powodu alergii. Szybko zatem nasuwa się wniosek, że system wentylacji mechanicznej do efektywnego działania i wydajności centrali potrzebuje czystych filtrów. Oczyszczone, wtłaczane powietrze to nie jedyna zaleta, którą niesie systematyczne wymienianie filtrów.

Zanieczyszczone filtry mają przełożenie na efektywną pracę całego systemu wentylacyjnego. Zaniedbując filtry do rekuperatora i ich systematyczną wymianę, narażamy rekuperator na spadek wydajności pracy oraz na większe zużycie energii elektrycznej, a w tym na mniejszy odzysk ciepła. Zaburzony przepływ powietrza skutkował będzie zwiększeniem wydajności całej centrali, pojawić się także może zjawisko nierównomiernego przepływu powietrza wywiewanego oraz nawiewanego. To wszystko w perspektywie dłuższego okresu czasu spowoduje znaczące straty ciepła, użytkowanie rekuperacji stanie się zatem mniej ekonomiczne i opłacalne.

Samodzielne czyszczenie filtrów powietrza nie będzie efektywne. Nawet odkurzony czy przetarty filtr nadal będzie zanieczyszczony. Zanieczyszczenia gromadzą się bowiem wewnątrz delikatnej tkaniny filtracyjnej, dlatego ich odkurzanie nie sprawi, że rekuperatory będą działały wydajniej. Producenci zwracają także szczególną uwagę na fakt posiadania odpowiedniego filtra. Praca rekuperatora pozbawionego maty filtracyjnej może zakończyć się dla użytkownika wentylacji mechanicznej koniecznością drogiego czyszczenia z zabrudzeń centrali oraz kanałów wentylacyjnych. Należy mieć także na względzie, że użytkowanie rekuperacji bez filtrów może doprowadzić do jej uszkodzenia oraz kosztownej wymiany, a samo nawiewane powietrze nie będzie wolne od zanieczyszczeń oraz pyłów.

By wymiana powietrza i odzysk ciepła odbywały się bez zakłóceń, warto rozważyć wybór nowoczesnych filtrów kieszeniowych. Filtry kieszeniowe to produkty najczęściej stosowane w budownictwie. Osadzone na plastikowej lub metalowej ramie, składają się z filtrującej tkaniny ułożonej w kształt kieszeni. Taka budowa filtra gwarantuje jego długą żywotność i wysoką skuteczność zabezpieczającą wymiennik ciepła i całą instalację przed zanieczyszczeniami.

Filtry powietrza kieszeniowe często stosuje się w rekuperatorach. Takie filtry zazwyczaj posiadają klasę G3, G4 lub M5. Filtry tej klasy zapewniają wystarczające parametry czystości powietrza wentylacyjnego dla większości budynków użyteczności publicznej oraz w budownictwie jednorodzinnym. Filtry powietrza o wyższych klasach stosuje się w dodatkowych urządzeniach instalowanych na przewodach czerpni lub nawiewu w systemach wentylacji mechanicznej. Wtedy wchodzą w grę filtry klasy F7, które zatrzymują aż 80% cząstek pyłu zawieszonego PM10 oraz do 70% cząstek pyłu PM2,5, oraz F8, które zatrzymują 90% cząstek pyłu PM10. Filtry o jeszcze dokładniejszym poziomie filtracji stosuje się już tylko w sterylnych pomieszczeniach zamkniętych, takich jak mieszalnie leków w aptekach, laboratoria i sale operacyjne.

Częstotliwość wymiany filtrów jest także ważna ze względu na działanie wymiennika ciepła. Brak systematycznej kontroli stanu zabrudzenia filtrów rekuperatorów doprowadzi do zanieczyszczenia wymiennika ciepła oraz pozostałej części instalacji wentylacji mechanicznej, co w konsekwencji doprowadzi do zmniejszenia efektywności odzysku ciepła i większe zużycie energii elektrycznej przez wentylatory oraz zwiększenie oporów na instalacji. Zanieczyszczony rekuperator będzie działał głośniej, wentylatory szybciej się zużyją, a w dłuższej perspektywie brak wymiany filtrów doprowadzi do wykwitu pleśni i grzybów w wymienniku; zainfekowany zostanie także cały system wentylacji mechanicznej.